Agust Flygenring - semsagt.net

Misskipting tekna - margslungnari en margur heldur

Í grein sem birtist í Economist í byrjun september, Would you like your class war shaken or stirred, sir?, er fjallað um misskiptingu tekna í Bandaríkjunum og þær settar í samhengi við önnur lönd.
Greininni fylgir ágæt mynd, sem segir í sjálfu sér flest það sem haldið er fram í greininni. Þar er reiknað hlutfall tekna þess tíundahluta þjóðarinnar sem tekjuhæstur er af miðgildis tekjum og sama hlutfall reiknað m.v. þann tíundahluta sem tekjulægstur er.

Í Bandaríkjunum er hlutfallið milli miðgildistekna og tekna tekjuhæsta tíundahlutans lang hæst. Í samaburðarlöndunum er þetta hlutfall lægst í Svíþjóð. Þar hefur tækjulægsti tíundahlutinn það hinsvegar einna verst hlutfallslega, Bretland, Ástralíu og Bandaríkin eru á svipuðu róli hvað varðar hlutfall tekna þeirra tekjulægstu af miðgildistekjum, vel undir helmingi. Hlutfallslega tekjuhæstu "fátæklingarnir" eru í Sviss, Noregi og Belgíu. Í greininni eru teknar saman nokkrar tölur:

The wealthiest 1% of all households controls 38% of national wealth, while the bottom 80% of households holds only 17%, according to the Economic Policy Institute (EPI). Around 85% of stockmarket wealth is held by a lucky 20%.
[...]
The wage incomes of the bottom 20% of households have barely grown in real terms since the mid-1970s. As for wealth, the bottom fifth has debts that exceed its assets, making its wealth a negative number. The bottom fifth's percentage of national wealth worsened from -0.3% in 1983 to -0.6% in 1998.
[...]
America is a remarkably mobile society. As this year's Economic Report of the President points out, 50-80% of the unfortunates in America's bottom quintile push themselves into a higher quintile after 10 years. There are worries about mobility; Chris Edwards of the Cato Institute complains that marriage patterns may now be reinforcing inequalities, since yuppies marry yuppies these days. Yet, in broad terms, the idea that America is a land of opportunity still stands.

Interestingly, Americans are usually over-optimistic about their chances of promotion. An opinion poll a couple of years ago found that 19% of American taxpayers believed themselves to be in the top 1% of earners. A further 20% thought they would end up there within their lifetimes.

Ef við skoðum hinsvegar þróunina allra síðustu ár í tekjuskiptingu eystra fyrir og eftir skatta sést á þessu grafi að tekjufærslan hjá ríkinu er minni en áður. Gini-stuðullinn helst nær óbreyttur milli ára (1993-98) fyrir skatt en eftir skatta hefur hann hækkað, úr 0.421 í 0.43, munurinn var 0.033 '93 en er 0.026 '98, áhrif skattkerfisins (í tekjujöfnun) er 20% minni. Því miður fann ég ekki nýrri tölur en '98. Clinton-stjórnin var því ekki að minnka tekjumuninn, heldur þvert á móti jókst hann á þessu tímabili. Frá '98 hefur þó ýmislegt gerst í efnahagsmálum svo ekki myndi ég treysta mér til að alhæfa mikið út frá svo gömlum tölum.
Gini-stuðullinn hefur líka hækkað, er 0.466 árið 2001 [heimild] (hæsta frá stríðslokum) en var í kringum 0.4 í kringum 1970. Núverandi hlutfall er svipað því sem er í Úsbekistan, Armeníu og Keníu (heimild).

Ef við lítum á þróun tekna hvers fimmtungs þjóðarinnar (m.v. meðaltekjur hvers hóps) fyrir sig kemur eftirfarandi í ljós (heimild):
Tekjur allra hópanna hafa lækkað (á verðlagi ársins 2001) milli áranna '99 til 2001 (gleymum því heldur ekki að árið 2001 var ekkert partý-ár efnahagslega séð). Tekjur tekjuhæsta fimmtungsins jukust um 2% en sá tekjulægsti lækkaði í tekjum um 3,5% - sem er helv. hart þegar árstekjurnar eru 10 þús. dollarar. Um 1% lækkun tekna var hjá hinum hópunum. Vinsamlegast athugið að allar þessar tölur m.v. "heimili" (households), en ekki laun einstaklinga. Mun auðveldara er að nálgast upplýsingar um laun heimila en einstaklinga - þrátt fyrir alla einstaklingshyggjuna eystra.

Ef við lítum til breytinga frá árinu 1995 til 2001 kemur í ljós að tekjulægsti fimmtungurinn jók tekjur sínar um 9,5% frá '95 til '99 (þrátt fyrir að gini-stuðullinn ykist á sama tímabili). Annar fimmtungurinn (20-40) jók tekjur sínar um 10,3% á sama tíma og þriðji fimmtungur (40-60) um sama hlutfall. Fjórði fimmtungur (60-80) blómstraði með 11,6% aukningu. Tekjuhæsti fimmtungurinn jók aftur á móti tekjur sínar á þessu tímabili um 14% (og munum að þetta var áður en allir tölvunarfræðingar urðu hluti af þessu hópi).

Ef við lítum á tekjur hvers fimmtungs sem hlutfall af heildartekjum þjóðarinnar kemur í ljós að á síðustu þremur áratugum hefur tekjurhæsti hlutinn aukið hlut sinn frá því að vera í kringum 43% 1970 í 46% á níunda áratugnum, jókst í 49% á þeim tíunda og er nú í fyrsta skiptið komið yfir 50%. Síðustu 30 árin hafa þeir 20% tekjulægstu aftur á móti farið úr 4% af heildartekjur þjóðarinnar í 3,5%. Þetta segir auðvitað lítið, því á sama tíma hafa meðaltekjur tekjulægsta hópsins á gengi ársins 2001 vaxið úr 8 í 10 þús. dollara. Á sama tíma hafa meðaltekjur tekjuhæsta fimmtungsins farið úr 80-85 þús dollurum í rúm 140 þús!

Það er athyglisvert að þegar litið er yfir svona langt tímabil þá hefur laun þess sem hefur hærri laun en 20% þjóðarinnar og miðgildislaun í Bandaríkjunum fylgst nánast alveg að. Laun þess sem hefur hærri laun en 20% þjóðarinnar hefur verið yfirleitt 42-43% af miðgildislaununum.
Á sama tíma hafa tekjur þess fólks sem er 95% tekjuhæst aukist um 5% meira hlutfallslega en þess sem er 90% tekjuhæst - þ.e.a.s sem hlutfall af launum þess sem hefur hærri tekjur en 20% þjóðarinnar [skildi þetta einhver?] (heimild)

Ef litið er til þeirra sem lifa undir fátæktarmörkum þá eru það um 12% þjóðarinnar (23% í tilfelli svartra). Sú tala hefur lækkað undanfarin ár, var 15% fyrir tíu árum síðan. Í sögulegu samhengi sést að fátækt minnkaði stórlega í Bandaríkjunum á sjöunda áratugnum, úr 22 í 12%. Á níunda áratugnum lifði þriðjungur svartra undir fátæktarmörkum, nú "aðeins" 23% (heimild). Fólki undir fátæktarmörkum fækkar en svo virðist sem bilið milli miðgildistekna, m.ö.o. "meðalmannsins", og "meðaltekna" sé að aukast.

Að lokum

Meðaltekjur heimilis í Bandaríkjunum árið 2001 voru 58.208 dollarar.
Meðalheimili í Bandaríkjunum árið 2001 var með í tekjur 42.228 dollara (heimild).
Munurinn þarna á milli er 38%. M.ö.o. er meðalheimilið með einungis 72,5% af meðaltekjum bandarískra heimila.
Með því að leggja saman og reikna út úr tölum í töflum P-5 og P-6 á þessari síðu fékk ég eftirfarandi niðurstöður:
Meðaltekjur í Bandaríkjunum 2001 voru 32.100 dollarar*.
Meðalmaðurinn í Bandaríkjunum 2001 hafði 22.762 dollara í tekjur.
M.ö.o. voru meðaltekjur 41% hærri en tekjur meðalmannsins. Segir það ekki ýmislegt?
* Reiknað eftir annari aðferð en GDP per capita.

Því miður fann ég ekki nægilegar upplýsingar til að geta borið þessar tölur við t.d. Norðurlöndin. Samburðurinn sem ég vil sjá er hverjar miðgildistekjur annarra þjóða eru - í samanburði við Bandaríkin. Ég varpa boltanum til mér meiri spámanna með að kanna það.
Agust skrifaði 06.10.03 19:04 | TrackBack

Flokkun: Ameríka , Hagfræði , Meðmæli , Stjórnmál